॥ अथ अगस्त्यार्घ्य दानम् ॥

प्रातरर्घ्यदानात्पूर्वस्मिन्दिवसे व्रतनियन्वान्काशपुष्पायुपयोगि वस्तु संग्रह्य प्रदोषे काशपुष्पमयीं रम्यागस्त्यप्रतिमां विधाय सुलिप्तामां भूमौ चन्दनमालाविभूषितं पञ्चरत्नघृतपात्रसप्तधान्य समन्वितं कलशं कलशस्थापन विधिना संस्थाप्य। तत्र कलशे काशमयीमगस्त्यमूर्तिं सतिसम्भवे काञ्चनीं च संस्थाप्य नवग्रहांश्चावाह्य प्रतिष्ठाप्य पूजयेत् ॥ यथा गणपति पुष्पाञ्जलिं समर्पयेत्—

कलशपूजनम्

कलशपूजनम्– सर्वे समुद्राः सरितस्तीर्थानि जलदा नदाः। आयान्तु देव पूजार्थं दुरित क्षयकारकाः। कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः। मूले तस्यस्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तदीपा वसुन्धरा। ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः। अङ्गैश्च सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः।

ततो वरुणआवाहनम्– अस्मिन् कलशे वरुणं साङ्गं सपरिवारं सायुधंसशक्तिकमावाहयामि।

ततः कलशप्रार्थना– देव दानव संवादे मध्यमाने महोदधौ उत्पन्नोसि तदा कुम्भ विधृतो विष्णुना स्वयम्। त्वत्तोये सर्वतीर्थानि देवाः सर्वे त्वयि स्थिताः। त्वयि तिष्ठन्तिभूतानि त्वयि प्राणाः प्रतिष्ठिताः। त्वत्प्रसादात् इमां पूजां कर्तुमीहे जलौद्भव। सान्निध्यं कुरु मे देव प्रसन्नो भव सर्वदा ॥
ॐ कलशस्थवरुणाय नमः आवाहयामि सर्वोपचारार्थे गन्धाक्षतपुष्पाणि समर्पयामि ॥

इति कलशं सम्पूज्य अर्घ्यं संस्थापयेत्।

अर्घ्यस्थापनम्

अर्घ्यस्थापन– भूमौ गन्धादिना त्रिकोणं वर्त्तुलं चतुरस्त्रं मण्डलं विलिख्य तदुपरि आसनं आसने पात्रं पात्रोपरि पवित्रम्।
ॐ पवित्रेस्थो वैष्णव्यौ सवितुर्वः प्रसवऽउत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्य्यस्य रश्मिभिः ॥ ( शन्नोदेवीति जलम् )
ॐ शन्नोदेवी रभिष्टयऽआपो भवन्तु पीतये शंय्योरभिस्रवन्तु नः ॥ ॐ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति। नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥
इति तीर्थावाहनं कृत्वा अर्घ्यपात्रे यव जल गन्धपुष्पाक्षतादि तूष्णीं निक्षिप्य प्राणायामं विधाय ॐ पुण्डरीकाक्षाय नमः ॐ विष्णवे नमः ३ सूर्य्यं ध्यायेत् ॥

ॐ अपसर्प्पन्तु ये भूता ये भूता भुविसंस्थिताः। ये भूताविघ्नकर्त्तारः ते गच्छन्तु शिवाज्ञया ॥ अपक्रामन्तु भूतानि पिशाचाः सर्व तो दिशम्। सर्वेषामविरोशेन पूजा कर्म्मसमारभे ॥ पाखस्ड कारिणो भूता भूमौ ये चान्तरिक्षगाः। दिविलोके स्थिता ये च ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ॥ निर्गच्छतां तु भूतानां वर्त्म दद्यात् स्ववामतः ॥

पृथ्वित्वयेति मेरुष्पृष्ठऋषिः सुतलंछन्दः कूर्मोदेवता आसनोपवेशने विनियोगः ॥
ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता। त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥
गन्धाक्षत पुष्पैः सम्पूज्य ॐ पृथिव्यै नमः ॐ वाराह्यै नमः ॐ कूर्म्माय नमः ॐ कमला सनाय नमः ॥

पूजा सङ्कल्पम्

ततः पूर्ववदर्घ संस्थाप्य गन्धाक्षत पुष्पादिभिः सम्पाद्यां कुशमुद्रया तीर्थावाहनं कृत्वा प्राणानायम्य।
ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा। यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं सबाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥
पूजा सङ्कल्पं कुर्य्यात् ॥ ॐ विष्णुः ३ नमः परमात्मने अद्येहेत्यादि अमुकोहं शास्त्रोक्तफलावाप्तये अगस्त्यव्रतं करिष्ये तदङ्गतयाश्वः प्रातः करिष्यमाणार्घ्यदान पूर्वांङ्गत्वेन कलशावाहितस्य सपरिवारस्य श्रीअगस्त्यमुनेः षोडशोपचारैः पूजनं करिष्ये ॥ ॐ एतन्तेत्यादिना प्रतिष्ठां तथा ॐ आमित्यादिना प्राणप्रतिष्ठां च विधाय ध्यायेत्।

प्रातः अर्घ्यदान विधिः

ततः प्रभाते नित्य स्नानं विधाय सकलशं अगस्त्यं पुण्यजलाशये नीत्वा जलान्ते संस्थाप्य पुनः पूर्ववत् पूजां विधाय देशकालोद्भवानि फलपुष्पाणिसमर्प्य नीराजनान्तं विधाय अर्घ्यदान सङ्कल्पं कुर्य्यात्–
ॐ विष्णुः३ अद्येहेत्यादि अमुकोहं यथोक्तफलावाप्तये श्री अगस्त्यर्षः प्रीतये अर्घ्यप्रदानं करिष्ये।
शंखताम्राद्यन्यतमेऽर्घ्यपात्रे नालिकेरकूष्माण्डखर्जूरादि देशकालोद्भवानि फलानिपुष्पाणि च जलदुग्धकुशदूर्वाचन्दनाक्षतादि चनिक्षिप्य नम्रेणमुर्ध्नादायजानुभ्यां अवनीं गत्वा दक्षिणाभिमुखोऽगस्त्य मूर्तिं सम्पश्यन् वक्ष्यमाणैमन्त्रैश्चतुः कृत्वोऽर्घ्यं दद्यात् ॥

अथ विसर्जनम् एवं प्रतिमा दानम्

अथ विसर्जनम् ॥ अर्चितस्त्वं यथा शक्त्या नमोऽगस्त्यमहर्षये। ऐहि कामुष्मिकीं दत्त्वा कार्यसिद्धिं व्रजस्य मे ॥

अथसकलश प्रतिमा दानम्— ॐ विष्णुः३ अद्येहेत्यादि अमुकोहं यथोक्तफलावाप्तये कृतस्यागस्त्यार्घ्यदानस्य सांगतासिद्धये इमां सुपूजितां अगस्त्यप्रतिमां कलशवस्त्रायुपस्करसहितां ब्राह्मणाय दास्ये ॥ ब्राह्मणं सम्पूज्य दद्यात्।

• ब्राह्मणार्घ्यः– भूमिदेवाग्रजन्मासि त्वं विप्र पुरुषोत्तम। प्रत्यचो यज्ञपुरुष अर्घ्योयं प्रतिगृह्यताम् ॥
• ब्राह्मणतिलक–गन्धः द्वारां दुराधर्षां नित्य पुष्टां करीषिणीम् ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहो पह्वये श्रियम्।
• पुष्पम्– नमो ब्रह्मण्य देवाय गो ब्राह्मण हिताय च। जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥
• पुनरर्घ्यः— अर्चनविधेः सर्वापरिपूर्णतास्तु अस्तु परिपूर्णताम्
• दानवाक्यम्– अगस्त्यो मे मनःस्थोस्तु अगस्त्योस्मिन्घटे स्थितः। अगस्त्यो द्विजरूपेण प्रतिगृह्णातु सत्कृतः ॥
• प्रतिग्रहमन्त्रः— अगस्त्यः सप्तजन्माघं नाशयत्वां वयोरयम्। अतुलं विमलं सौख्यं प्रयच्छ त्वं महामुने ॥

सतिसम्भवे वैदिकार्घ्यदानमन्त्रेण आज्यहोमं कृत्वा वर्षपर्यन्तमेकं धान्यं फलं रसं वस्त्रं वा त्यजेत् द्वितीय वर्षे द्वितीयं धान्यादिकं एवं तृतियादि सप्तवर्षपर्यन्तं एकैकं धान्यादिकं त्यक्त्वा उद्यापनं आचरेत्। तत्र पयस्विनीं गां ससुवर्णां ब्राह्मणाय दत्त्वा अन्ते ब्राह्मणं भोजयेत् इति ॥

अथ सप्तधान्यादिकारिकः

व्रताकरणपक्षेपि प्रातः सद्यएव कलशादि संस्थाप्य अर्घ्यदानं कार्यमेवच।

॥ इति अगस्त्यार्घ्यदानविधिः ॥